Przeciwciała anty-HBc

Badanie na przeciwciała anty-HBc to test diagnostyczny pozwalający stwierdzić, czy osoba badana została zakażona wirusem HBV powodującym wirusowe zapalenie wątroby typu B. Jest to jedno z badań często wykonywanych u kobiet spodziewających się dziecka lub planujących ciążę. Jak przebiega badanie i co oznacza wynik?

Badanie anty-HBc – co to jest i kiedy warto je wykonać?

Przeciwciała anty-HBc to białka wyprodukowane przez ludzki system immunologiczny w odpowiedzi na kontakt z wirusem zapalenia wątroby typu B. Komórki układu odpornościowego reagują na antygen HBc, który jest elementem budowy rdzenia wirusa.

Zbadanie obecności tych przeciwciał pozwala na wykrycie istniejącej infekcji, ponieważ w znaczącej części przypadków przebiega ona bezobjawowo.

Badanie to szczególnie zaleca się kobietom w ciąży i planującym rychłe poczęcie (także przy pomocy metod wspomaganego rozrodu jak in vitro lub inseminacja), ze względu na ryzyko zakażenia płodu podczas porodu. Wykonuje się je także w przypadkach:

• diagnostyki zakażeń wirusem HBV i oceny późniejszej skuteczności leczenia,
• zachowań ryzykownych, mogących prowadzić do zakażenia (tj. przygodnych kontaktów seksualnych, korzystania z jednej igły podczas iniekcji substancji psychoaktywnych, wizyty w salonach kosmetycznych i studiach tatuażu o wątpliwej renomie),
• osób należących do grup zawodowych podwyższonego ryzyka (np. zawody medyczne, kosmetolodzy, salowe).

Do badania nie trzeba się specjalnie przygotowywać i można je wykonać o dowolnej porze dnia.

Warto pamiętać, że antygen HBc jest jednym z markerów wirusowego zapalenia wątroby, podobnie jak antygen HBs[1] . Jednak często przy występujących objawach wykonuje się obydwa testy – różne kombinacje markerów umożliwiają identyfikację zakażenia i fazy rozwoju.

Wirusowe zapalenie wątroby typu B

Na WZW B, czyli wirusowe zapalenie wątroby typu B, choruje ponad 250 milionów osób na świecie i około 300 tysięcy Polaków^[1]Choroba ta, zwana również „żółtaczką wszczepienną”, należy do jednej z najgroźniejszych chorób zakaźnych człowieka.

Wirus HBV (Hepatitis B Virus) po wniknięciu do organizmu doprowadza do namnażania się wirusowego białka wewnątrz komórek miąższu wątroby, prowadząc do jej marskości (nawet u 20% chorych w ciągu 5 lat od zakażenia) lub rozwoju raka wątrobokomórkowego.

Wirus HBV jest nawet do 100 razy bardziej inwazyjny niż wirus HIV, a do zakażenia dochodzi najczęściej^[2]:

• przez kontakt z krwią chorego (zarówno bezpośredni, jak i pośredni, poprzez niejałowy sprzęt chirurgiczny, igły itp.),
• poprzez kontakty seksualne z chorym,
• przez kontakt z płynami fizjologicznymi i wydzielinami ciała (śluz, ślina, sperma),
• w trakcie porodu (zakażenie może przenieść się z matki na dziecko).

U niemal połowy zakażonych WZW typu B może przechodzić bez widocznych objawów. Jedynym zauważalnym symptomem mogą być podwyższone markery wątrobowe (ALAT, ASPAT i GGTP). Jednak żeby to wykryć, trzeba zrobić badanie krwi.

Niektóre przypadki ostrego rzutu zapalenia wątroby typu B mogą jednak dawać pewne, nie zawsze specyficzne objawy^[3]:

• silne bóle mięśniowo-stawowe,
• ogólne osłabienie,
• długotrwały stan podgorączkowy,
• dolegliwości ze strony układu pokarmowego – wymioty i nudności,
• ból w prawym podżebrzu.

Powyższe objawy są zwykle przypisywane innym schorzeniom lub przewlekłemu zmęczeniu. Zwykle dopiero zażółcenie powłok skórnych i białek oczu oraz ciemny kolor moczu zwraca uwagę na fakt, że przyczyną ogólnego pogorszenia stanu zdrowia może być właśnie wirus HBV.

U kobiet w ciąży badania anty-HBc należy do standardowego panelu badań ciężarnych. Obecność wirusa nie jest przeciwwskazaniem dla macierzyństwa, jednak zakażona HBV pacjentka powinna pozostawać pod opieką specjalistycznej poradni zakaźnej, a dziecko zaraz po urodzeniu otrzyma szczepionkę oraz dodatkowo immunoglobuliny^[4]. Pozwoli to uchronić noworodka przed zakażeniem i w efekcie późniejszymi konsekwencjami zdrowotnymi.

Przeciwciała anty-HBc – co oznacza wynik dodatni, a co ujemny?

Badanie na przeciwciała HBc, zwane również anty-HBc total, jest badaniem jakościowym, wykazującym wyłącznie ich obecność lub brak. Zatem rezultat badań może być dwojaki^[5]:

• anty-HBc ujemny (niereaktywny) – oznacza całkowity brak przeciwciał anty-HBc w badanej próbce, będący jednocześnie normą dla wykonywanego badania,
• anty-HBc dodatni (reaktywny) – gdy w próbce stwierdzono obecność przeciwciał anty-HBc. Wynik ten świadczy o zakażeniu wirusem WZW typu B.

Badania anty-HBc powinny iść w parze i być interpretowane wraz z badaniami na anty-HBs.

W przypadku pozytywnego rezultatu testu lekarz kieruje zwykle na dodatkowe badania, pozwalające ocenić kondycję odpowiedzi immunologicznej i monitorować zmiany, co umożliwia ocenę ryzyka wystąpienia chorób wątroby. Wśród dodatkowych badań znajdują się^[6]:

• badanie biochemiczne krwi, uwzględniające tzw. próby wątrobowe (ALAT, ASPAT, GGTP, ALP, bilirubina),
• badania serologiczne  – badania ilościowe na obecność swoistych antygenów HBV (tj. HBsAg i HBeAG oraz przeciwciał w klasie IgM i IgG),
• pomocnicze badania krwi (krzepliwość, OB, morfologia, stężenie albumin i białka całkowitego),
• badania obrazowe i histologiczne (RTG i USG jamy brzusznej, biopsja wątroby).

Badanie anty-HBc – cena

Koszt badań laboratoryjnych jest uzależniony od wybranej placówki i miejsca, w jakim się znajduje. W klinikach Invimed przykładowa cena badania na anty-HBc wynosi:

• Warszawa Mokotów – 53 zł,
• Katowice – 40 zł,
• Gdynia – 70 zł.

Bibliografia:

1. SALASA, Małgorzata et GOŹDZIALSKA, Anna. Ocena stanu wiedzy dotyczącej zachorowalności na ostre zapalenie wątroby typu B i C wśród personelu medycznego. Państwo i Społeczeństwo, 2015, no 3, p. 23-36.
2. Chmielewska, A. M., Rychłowska, M., Król, E., Solarz, K., & Bieńkowska-Szewczyk, K. (2015). Wirusowe zapalenie wątroby typu C–nowe metody leczenia i zapobiegania. Advances in Hygiene & Experimental Medicine/Postepy Higieny i Medycyny Doswiadczalnej, 69.
3. FLISIAK, Robert, HALOTA, Waldemar, JAROSZEWICZ, Jerzy, et al. Zalecenia Polskiej Grupy Ekspertów HBV dotyczące leczenia przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B w 2018 roku. Hepatologia, 2018, vol. 18, p. 10-21.
4. KLAMANN, Janusz et SMIATACZ, Tomasz. Diagnostyka wirusowych zapaleń wątroby w praktyce lekarza pierwszego kontaktu. In : Forum Medycyny Rodzinnej. 2016. p. 66-72.

^[1] SALASA, Małgorzata et GOŹDZIALSKA, Anna. Ocena stanu wiedzy dotyczącej zachorowalności na ostre zapalenie wątroby typu B i C wśród personelu medycznego. Państwo i Społeczeństwo, 2015, no 3, p. 23-36.

^[2] Chmielewska, A. M., Rychłowska, M., Król, E., Solarz, K., & Bieńkowska-Szewczyk, K. (2015). Wirusowe zapalenie wątroby typu C–nowe metody leczenia i zapobiegania. Advances in Hygiene & Experimental Medicine/Postepy Higieny i Medycyny Doswiadczalnej, 69.

^[3] Chmielewska, A. M., Rychłowska, M., Król, E., Solarz, K., & Bieńkowska-Szewczyk, K. (2015). Wirusowe zapalenie wątroby typu C–nowe metody leczenia i zapobiegania. Advances in Hygiene & Experimental Medicine/Postepy Higieny i Medycyny Doswiadczalnej, 69

^[4] FLISIAK, Robert, HALOTA, Waldemar, JAROSZEWICZ, Jerzy, et al. Zalecenia Polskiej Grupy Ekspertów HBV dotyczące leczenia przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B w 2018 roku. Hepatologia, 2018, vol. 18, p. 10-21.

^[5] KLAMANN, Janusz et SMIATACZ, Tomasz. Diagnostyka wirusowych zapaleń wątroby w praktyce lekarza pierwszego kontaktu. In : Forum Medycyny Rodzinnej. 2016. p. 66-72.

^[6] [Ibidem]