Wirus HPV – co to jest? Objawy, diagnostyka i wpływ na płodność

Wirus HPV (z ang. Human Papilloma Virus), czyli wirus brodawczaka ludzkiego, jest jednym z najczęściej występujących patogenów na świecie. Szacuje się, że zakażonych nim może być aż 660 milionów ludzi! Podtypy genitalne wirusa HPV przenosi się głównie drogą kontaktów seksualnych, a nauka wyróżnia około 200 jego typów. Choć wiele z nich jest niegroźnych, niektóre prowadzą do bardzo niebezpiecznych nowotworów, takich jak rak szyjki macicy, odbytu czy pochwy.

Wirus HPV – co to jest?

Wirus brodawczaka ludzkiego należy do grupy wirusów DNA z rodziny Papillomaviridae. Współczesna nauka wyróżnia około 200 różnych typów tego wirusa, z których część ma niski potencjał onkogenny, natomiast inne mogą prowadzić do rozwoju nowotworów, w tym raka szyjki macicy, odbytu, gardła czy krtani. Wirus HPV atakuje zarówno skórę, jak i błony śluzowe, obejmując obszary intymne, odbyt, jamę ustną oraz gardło. Zakażenie następuje w wyniku przenikania wirusa do najgłębszej warstwy naskórka, gdzie ulega replikacji, a następnie może pozostawać w formie latentnej (uśpionej) w organizmie przez całe życie.

Najczęstszą drogą zakażenia HPV są kontakty seksualne, zarówno waginalne, analne, jak i oralne. Wirus może być również przenoszony poprzez kontakt skóry ze skórą, zwłaszcza w miejscach, gdzie skóra jest uszkodzona, co ułatwia wnikanie patogenu do organizmu.

HSV a HPV

HSV a HPV to dwa różne wirusy, które mogą wprawdzie przenosić się drogą płciową, ale mają odmienne przyczyny, objawy i skutki zdrowotne. Wirus HSV (Herpes simplex virus) odpowiada za opryszczkę powodując głównie zmiany na skórze i błonach śluzowych, natomiast HPV wiąże się ze zwiększonym ryzykiem nowotworów.

Wyróżnia się dwa główne typy wirusa HSV:

• HSV-1 – może powodować opryszczkę w okolicy warg i twarzy (tzw. „zimno” lub opryszczka wargowa). Do infekcji wirusem HSV-1 najczęściej dochodzi już w dzieciństwie, zwykle w wyniku bezpośredniego kontaktu ze zmianami skórno-śluzówkowymi osoby zakażonej. Po wniknięciu do organizmu wirus się namnaża i pozostaje w uśpionej formie w organizmie.
  W niektórych sytuacjach może dojść do reaktywacji wirusa, co prowadzi do wystąpienia objawów opryszczki. Czynniki wyzwalające (tzw. wyzwalacze) to m.in.: osłabienie, miesiączka, stres.

• HSV-2 – odpowiedzialny za opryszczkę narządów płciowych oraz zmiany w okolicy odbytu. Wirus HSV-2 przenoszony jest głównie drogą kontaktów seksualnych – zarówno podczas stosunków waginalnych, analnych, jak i oralnych. Istnieje również ryzyko zakażenia poprzez kontakt z przedmiotami osobistymi, takimi jak ręczniki czy bielizna. Podobnie jak w przypadku HSV-1, wirus pozostaje w organizmie w stanie uśpienia i może zostać aktywowany przez czynniki takie jak osłabienie odporności, stres czy urazy. Objawia się bolesnymi owrzodzeniami w okolicach genitaliów lub odbytu, co może być wyjątkowo niekomfortowe dla pacjenta.

Zakażenie wirusem HSV, choć nie jest groźne dla życia, bywa uciążliwe i nieprzyjemne. Jest bardzo powszechne, podobnie jak zakażenie HPV, szacuje się, że dotyka ono od 60% do nawet 95% dorosłych na świecie.

Jak może dojść do zakażenia HPV?

Zakażenie wirusem HPV może nastąpić w różnych miejscach, przede wszystkim w sytuacjach, w których dochodzi do bliskiego kontaktu z osobą zakażoną.

• Podczas kontaktów seksualnych – najbardziej powszechną drogą zakażenia jest kontakt seksualny, w tym stosunki waginalne, analne i oralne. Zakażenie HPV jest najczęstszą infekcją wirusową przenoszoną drogą płciową.

• Kontakt skóry ze skórą – HPV może być przenoszony także w wyniku bezpośredniego kontaktu skóry z skórą, zwłaszcza w obszarach, gdzie skóra jest uszkodzona lub ma mikroskaleczenia, co sprzyja wnikaniu wirusa.

• Podczas porodu – rzadko, ale możliwe jest także zakażenie HPV podczas porodu, kiedy zakażona matka przekazuje wirusa dziecku.

• W miejscach o wysokim ryzyku transmisji – np. na basenach czy w saunach, jeśli występuje bezpośredni kontakt z zakażoną powierzchnią, jednak te przypadki są mniej powszechne.

Wirus brodawczaka ludzkiego jest wysoce zaraźliwy, co oznacza, że stosunkowo łatwo jest się nim zainfekować. Okres wylęgania tego patogenu wynosi od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy. Często wirus nie wykazuje żadnych objawów, co dodatkowo utrudnia jego wykrycie i zwiększa ryzyko dalszego rozprzestrzeniania.

Typy wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV)

Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) dzieli się na różne typy. Obecnie znanych jest około 200 typów wirusa. Niektóre z nich, poza nieprzyjemnymi objawami, nie powodują poważnych chorób, jednak inne mogą być odpowiedzialne za śmiertelne i niebezpieczne nowotwory.

• HPV niskoonkogenne (np. typy 6, 11, 40, 42, 43, 44, 54, 61, 72)
  Typy te mają niski potencjał wywoływania nowotworów. Zakażenie nimi może prowadzić do powstawania zmian łagodnych, takich jak brodawki narządów płciowych (tzw. kłykciny kończyste) oraz nawracająca brodawczakowatość krtani. Choć nie są one groźne dla życia, mogą powodować znaczny dyskomfort i wymagają leczenia.

• HPV wysokoonkogenne (np. typy 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59):

  Te typy wirusa są znacznie bardziej niebezpieczne, ponieważ wykazują właściwości onkogenne, co oznacza zdolność do transformacji nowotworowej komórek. HPV wysokoonkogenne są odpowiedzialne za rozwój nowotworów takich jak rak szyjki macicy, rak odbytu, gardła, pochwy oraz prącia. W szczególności typy HPV-16 i HPV-18 odpowiadają za około 70% wszystkich przypadków raka szyjki macicy, co czyni je jednymi z najgroźniejszych szczepów wirusa.

Wirus HPV – objawy

Infekcje wirusem brodawczaka ludzkiego są powszechne, a wiele z osób zakażonych nawet nie wie, że jest nosicielem. Dzięki naturalnej odpowiedzi immunologicznej przeważająca liczba zakażeń różnymi typami HPV jest bezobjawowa i przemijająca.

Jednak nie u każdego zarażonego patogen przemija bezwiednie. Niestety, w przypadku niektórych organizmów wirus HPV może przyczynić się do rozwoju nieprzyjemnych objawów, a nawet śmiertelnych chorób takich jak nowotwory.

Jakie są objawy HPV?

• Zmiany skórne na dłoniach i stopach. Objawy wirusa brodawczaka ludzkiego na skórze to brodawki o średnicy około 1 cm, które mogą pojawiać się na dłoniach oraz stopach. W przypadku brodawek podeszwowych są one większe, mogą być bolesne i mają charakterystyczny wygląd – przypominają guziki, są pozbawione linii papilarnych, a na ich powierzchni mogą występować czarne kropki.

• Zmiany w obrębie narządów płciowych. HPV jak wygląda na narządach płciowych? Patogen może prowadzić do powstawania kłykcin kończystych, które mają postać guzków lub brodawek występujących w okolicy warg sromowych, odbytu, prącia lub pochwy. Mogą być wypukłe, a ich liczba i wielkość mogą się różnić.

• HPV w jamie ustnej i HPV na języku. Zakażenie wirusem HPV może także objawiać się w jamie ustnej – w postaci brodawek na języku, podniebieniu, dziąsłach czy wewnętrznej stronie policzków. Często są to niewielkie guzki o nierównej powierzchni. W niektórych przypadkach może pojawić się brodawczak w gardle, który utrudnia przełykanie i może powodować chrypkę.

• HPV w okolicy odbytu. Wirus HPV w odbycie może objawiać się zarówno kłykcinami kończystymi, jak i zmianami nowotworowymi. Niekiedy występują objawy takie jak świąd, pieczenie czy krwawienia.

U kobiet zakażenie ma przebieg bezobjawowy, poza występowaniem wspomnianych brodawek skórnych, brodawek narządów płciowych (kłykcin kończystych), zmian na błonie śluzowej jamy ustnej, zmian dysplastycznych w obrębie szyjki macicy (stwierdzane w cytologii przesiewowej). Natomiast duże zmiany mogą faktycznie dawać objawy takie jak trudności w oddawaniu moczu lub stolca, ból w trakcie stosunku seksualnego, chrypkę. Natomiast sama infekcja jest bezobjawowa.

Natomiast HPV objawy u mężczyzn mogą obejmować zmiany na prąciu oraz w okolicach odbytu.

Wirus HPV u kobiet

Wirus HPV u kobiet jest ściśle związany z rakiem szyjki macicy, jednym z najbardziej niebezpiecznych nowotworów kobiecych. W Polsce każdego dnia, aż pięć kobiet umiera z powodu tej choroby. Prawie 100% przypadków raka szyjki macicy ma związek z infekcją wysokoonkogennymi typami wirusa HPV. W początkowych stadiach zakażenie HPV może przebiegać bezobjawowo, co utrudnia wczesne wykrycie choroby.

Aby skutecznie chronić się przed konsekwencjami HPV u kobiet, należy regularnie wykonywać badania cytologiczne oraz testy na obecność wirusa HPV. Badania te pozwalają na wczesne wykrycie zmian nowotworowych.

Pamiętajmy, że od zakażenia do rozwinięcia raka szyjki macicy mija nawet 13 lat, dlatego regularnie wykonywana cytologia pozwoli na czas rozpoznać chorobę i zdrożyć odpowiednie leczenie.

Oprócz raka szyjki macicy, infekcja HPV może prowadzić również do rozwoju innych groźnych nowotworów u kobiet, takich jak rak sromu, pochwy czy odbytu. Wirus może objawiać się w postaci brodawczaków na wargach sromowych, a także wywoływać zmiany w obrębie jamy ustnej, odbytu czy pochwy.

Obecnie najskuteczniejszą metodą zapobiegania zakażeniom onkogennym wywołanym przez wirus HPV jest szczepienie przeciwko temu wirusowi. To kluczowy element profilaktyki, znacznie zmniejszający ryzyko rozwoju tych poważnych chorób.

HPV a ciąża

Jako że wirus HPV a ciąża to temat budzący wiele obaw, warto wiedzieć, że zakażenie HPV zazwyczaj nie zagraża bezpośrednio dziecku. Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) jest bardzo powszechne, dlatego wiele kobiet w ciąży jest jego nosicielkami. Na szczęście, lekarze uspokajają – HPV nie przenosi się na dziecko drogą wewnątrzmaciczną, co oznacza, że nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla płodu.

Jednak ciąża może wpływać na przebieg infekcji HPV. Zmiany hormonalne i osłabiona odporność mogą prowadzić do nasilenia objawów zakażenia, a u niektórych kobiet brodawki narządów płciowych (kłykciny kończyste) mogą się powiększać

Ryzyko zakażenia HPV u dziecka podczas porodu – zarówno naturalnego, jak i przez cesarskie cięcie – jest niskie. Nawet jeśli dojdzie do transmisji wirusa, układ odpornościowy dziecka zazwyczaj samodzielnie eliminuje infekcję. Brodawczak w gardle noworodka, choć rzadki, może pojawić się w wyniku zakażenia okołoporodowego.

Diagnostyka HPV w ciąży jest kluczowa. Lekarz ginekolog zazwyczaj zaleca badania przesiewowe na początku ciąży, aby określić, czy obecność wirusa może wpłynąć na przebieg ciąży i porodu. Regularna kontrola pozwala na odpowiednie prowadzenie ciąży i w razie potrzeby, wdrożenie leczenia.

Jeśli planujesz ciążę lub już w niej jesteś, warto skonsultować się z lekarzem w sprawie badań w kierunku HPV, aby zapewnić sobie i dziecku najlepszą możliwą opiekę.

Wirus HPV u mężczyzn

Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Wirus HPV u mężczyzn może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, w tym nowotworów jamy ustnej, gardła, prącia i odbytu.

Podobnie jak u kobiet objawy zakażenia HPV u mężczyzn mogą pojawić się dopiero wiele lat po infekcji, a samo zakażenie często przebiega bezobjawowo.

Do najczęstszych objawów HPV u mężczyzn należą:

• brodawczaki na penisie oraz kłykciny kończyste, czyli zmiany skórne w obrębie narządów płciowych, mogą one przyjmować różne formy – być wypukłe lub mieć kształt guzków. Choć same w sobie nie są nowotworowe, w niektórych przypadkach mogą przekształcić się w zmiany złośliwe;

• zmiana koloru, grubości skóry oraz zgrubienie prącia;

• stany zapalne narządów płciowych;

• stany zapalne w okolicach odbytu.

Infekcja HPV u mężczyzn występuje najczęściej u osób w wieku 18–39 lat, choć ryzyko zakażenia dotyczy wszystkich aktywnych seksualnie mężczyzn. Nowotwory związane z HPV, np. rak prącia, rozwijają się zwykle u mężczyzn po 60. roku życia, co oznacza, że konsekwencje zakażenia mogą ujawnić się nawet kilkadziesiąt lat po zakażeniu.

W celu wykrycia patogenu zaleca się wykonać test na HPV, polegający na pobraniu próbki z prącia lub odbytu. Wczesne wykrycie infekcji może zapobiec poważnym powikłaniom, dlatego warto dbać o zdrowie i podejmować świadome decyzje dotyczące ochrony przed wirusem HPV.

Jak wygląda test na HPV? Diagnostyka

Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) jest niezwykle powszechne, a większość osób nawet nie zdaje sobie sprawy, że jest nosicielem. Dzieje się tak, ponieważ infekcja często przebiega bezobjawowo. Diagnostyka HPV odgrywa kluczową rolę w profilaktyce zdrowotnej, ponieważ pozwala wykryć potencjalnie groźne typy wirusa, które mogą prowadzić do poważnych powikłań, w tym nowotworów.

Kto powinien wykonać test HPV?

Test na obecność wirusa HPV warto wykonać w szczególności, jeśli:

• miałaś lub miałeś kilku partnerów seksualnych,

• planujesz ciążę,

• cierpisz na przewlekłe infekcje intymne lub obserwujesz zmiany skórne w okolicach narządów płciowych,

• masz niepokojące objawy, takie jak kłykciny kończyste czy przewlekłe stany zapalne szyjki macicy.

Jak wygląda test na HPV?

Badanie na wirusa HPV polega na pobraniu materiału biologicznego, który następnie poddawany jest analizie laboratoryjnej.

Może być to:

• wymaz z szyjki macicy (u kobiet) – często wykonywany równocześnie z cytologią,

• wymaz z prącia, odbytu lub gardła (u mężczyzn),

• badanie HPV z krwi, które wykrywa obecność przeciwciał przeciwko wirusowi (rzadziej stosowane).

Test HPV pozwala jednoznacznie stwierdzić, czy dana osoba jest zakażona, a jeśli tak – określić typ wirusa. Wynik dodatni oznacza infekcję jednym z badanych genotypów HPV, natomiast wynik ujemny wskazuje na brak wykrywalnej obecności wirusa.

Wykrycie HPV wysokoonkogenne może wymagać dalszej diagnostyki, w tym badania cytologicznego. Zaleca się regularne wykonywanie cytologii. Badanie to wykonuje się w celu wykrycia ewentualnych stanów zapalnych oraz zmian nowotworowych występujących w okolicach szyjki macicy.

Wirus HPV – jak leczyć?

Obecnie nie istnieje lek, który pozwoliłby całkowicie usunąć wirusa HPV z organizmu. Leczenie HPV skoncentrowane jest głównie na łagodzeniu objawów oraz zapobieganiu powikłaniom zdrowotnym. W zależności od typu wirusa, podejście terapeutyczne może się różnić. Na przykład, niektóre szczepy wirusa HPV odpowiedzialne za zwykłe brodawki skórne mogą reagować na stosowanie odpowiednich preparatów dermatologicznych. Z kolei w przypadkach zakażeń powodujących zmiany na błonach śluzowych, usunięcie wirusa jest zazwyczaj znacznie trudniejsze, a w niektórych przypadkach niemożliwe.

Zarówno w kontekście zmian skórnych, jak i bardziej skomplikowanych infekcji, leczenie ma na celu nie tylko eliminację objawów, ale także minimalizowanie ryzyka rozwoju groźnych powikłań.

W przypadku zakażeń o wysokim ryzyku onkologicznym, kluczowe staje się regularne monitorowanie oraz usuwanie wszelkich zmian przed nowotworowych, aby zapobiec rozwojowi raka. Podstawą jest tutaj wczesne wykrywanie i interwencja, co może znacznie obniżyć ryzyko poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Chociaż sam wirus HPV nie jest w pełni eliminowany, skuteczne leczenie i odpowiednia profilaktyka mogą znacząco poprawić jakość życia pacjentów i zminimalizować zagrożenie zdrowotne związane z zakażeniem tym patogenem.

Mam HPV co z seksem? To częste pytanie. Droga zakażenia HPV obejmuje głównie kontakty seksualne, dlatego osoby zakażone powinny stosować prezerwatywy, które choć nie eliminują całkowicie ryzyka, zmniejszają prawdopodobieństwo przeniesienia wirusa na partnera.

Jedynym skutecznym sposobem ochrony przed konsekwencjami zakażenia wirusem HPV jest szczepienie przeciw HPV. W krajach, w których od lat realizowany jest program szczepień ochronnych, schorzenia wywołane wirusem brodawczaka ludzkiego takie jak rak szyjki macicy czy kłykciny kończyste praktycznie przestały być diagnozowane.

Szczepienie przeciwko HPV jest szczególnie rekomendowane młodzieży przed rozpoczęciem życia seksualnego, kiedy ryzyko infekcji jest najniższe. Jednak szczepić mogą się również osoby dorosłe.

Dlaczego warto się zaszczepić?

• Szczepionka chroni przed najgroźniejszymi typami wirusa HPV (16 i 18), które odpowiadają za większość przypadków raka szyjki macicy.

• Nie istnieją skuteczne leki eliminujące wirusa z organizmu – jeśli dojdzie do zakażenia, organizm sam musi sobie z nim poradzić.

• Przechorowanie HPV nie zapewnia odporności, dlatego ponowne zakażenie tym samym typem wirusa jest możliwe.

• Regularna diagnostyka oraz profilaktyka, w tym szczepienia, to najskuteczniejsze sposoby ochrony przed poważnymi konsekwencjami zakażenia wirusem HPV.

Jak zapisać się na szczepienie przeciwko HPV Warszawa?

W Warszawie szczepienie przeciwko HPV, można wykonać w Klinice Invimed Praga.  Pacjent  nie musi umawiać terminu samego szczepienia, a jedynie wizytę kwalifikacyjną. Przed szczepieniem wymagane jest podpisanie zgody na szczepienie, przejście kwalifikacji medycznej oraz dokonanie opłaty w recepcji. Szczepienie powinno zostać wykonane w ciągu 24 godzin od wizyty kwalifikacyjnej. Podczas takiej wizyty wykwalifikowany personel medyczny ocenia ogólny stan zdrowia pacjenta, wyklucza przeciwwskazania do szczepienia oraz udziela szczegółowych informacji dotyczących samego zabiegu. Dopiero po uzyskaniu pozytywnej kwalifikacji możliwe jest podanie szczepionki. Dzięki temu proces szczepienia HPV jest bezpieczny i dostosowany do indywidualnych potrzeb zdrowotnych pacjenta.

Więcej informacji na temat wykonania szczepienia znajduje się na: Szczepienie HPV Warszawa – gdzie je wykonać?