Badanie antygenu HBs

Antygen HBs to wskaźnik diagnostyczny, którego oznaczenie umożliwia wykrycie wirusa zapalenia wątroby typu B. Badanie to jest wykonywane w celu rozpoznania infekcji wirusem WZW B oraz do monitorowania przebiegu choroby.Kiedy warto wykonać badanie?

Antygen HBs – co to jest?

HBs antygen[1] to rodzaj specyficznego białka, które znajduje się na powierzchni wirusa HBV. Obecność tego białka w próbce krwi poddanej badaniu stanowi tzw. marker wirusowego zapalenia wątroby, czyli wskaźnik oznaczający trwającą infekcję WZW typu B.

Warto wiedzieć, że antygen HBs pojawia się w przedziale 6 do 16 tygodni od infekcji, na długo zanim rozwiną się widoczne objawy trwającego zakażenia.

Co musisz wiedzieć o WZW B?

WZW B, czyli wirusowe zapalenie wątroby typu B, to choroba wywoływana przez wirusa HBV, występująca powszechnie na całym świecie. Ostra infekcja ma najczęściej bezobjawowy przebieg. Jedynie w niektórych przypadkach daje tak oczywiste objawy jak zażółcenie powłok skórnych. Przechodząc w fazę przewlekłą, może prowadzić do postępującego niszczenia miąższu wątroby, co może skutkować jej marskością lub rakiem wątrobowokomórkowym[1].

W przypadkach, w których infekcja manifestuje objawy, mogą one być zupełnie nieoczywiste, tj.[2]:

  • wzmożona męczliwość,
  • nudności i wymioty,
  • bóle brzucha,
  • bóle stawowo-mięśniowe,
  • ogólne pogorszenie samopoczucia.

W niektórych przypadkach WZW typu B daje oczywiste, łatwe do rozpoznania sygnały, do których należą:

  • zażółcenie powłok skórnych lub białek oczu,
  • jasny, odbarwiony stolec,
  • bardzo ciemny (brązowy, czasem prawie czarny) mocz,
  • uporczywy świąd skóry.

W przebiegu zakażenia wirusem HBV w badaniach morfologicznych krwi zauważalny będzie znaczny wzrost bilirubiny i aminotransferaz w osoczu.

Do zakażenia wirusem HBV dochodzi na skutek kontaktu z krwią – zarówno kontaktu bezpośredniego, jak i poprzez zanieczyszczone krwią narzędzia chirurgiczne lub igły oraz w trakcie stosunku płciowego z osobą chorą. Wirus może również zostać przeniesiony z matki na dziecko w trakcie porodu.

Kiedy warto wykonać oznaczenie antygenu HBs?

W Polsce od ponad 30 lat w ramach prewencji WZW typu B szczepionka przeciwko wirusowi jest jednym z obowiązkowych szczepień noworodków. Badania na oznaczanie antygenu HBs wykonuje się najczęściej[3]:

  • u kobiet ciężarnych,
  • przed procedurami wspomaganego rozrodu (in vitro i inseminacją),
  • u osób, które chcą oddać krew, szpik lub narządy,
  • w grupach podwyższonego ryzyka (tj. zawody medyczne, kosmetyczne itp.),
  • dla prawidłowego monitorowania wdrożonego leczenia przeciwwirusowego,
  • w celu diagnozy zapalenia wątroby typu B u osób wykazujących objawy zakażenia.

Dla kobiet ciężarnych lub przygotowujących się do macierzyństwa istotna jest wiedza o ewentualnym występowaniu zakażenia wirusem HBV ze względu na możliwość wertykalnej transmisji wirusa z organizmu matki na dziecko w trakcie porodu.

W przypadku dodatniego wyniku badania na antygen HBs w ciąży noworodek zakażonej matki natychmiast po narodzinach otrzymuje immunoglobuliny oraz szczepienie przeciwko wirusowi HBV[4][5].

Jak przygotować się do badania HBs?

Badanie HBs jest wykonywane na podstawie pobranej próbki krwi żylnej. Jeśli jest to jedyne wykonywane badanie lub przeprowadzane są tylko badania na obecność przeciwciał (np. podczas wykonywania wirusowego panelu ciążowego), nie trzeba się do niego specjalnie przygotowywać.

W przypadku, gdy badanie jest łączone z innymi testami wymagającymi specjalnych zabiegów przed pobraniem krwi (np. bycia na czczo), wówczas należy przygotować się tak, jak do pozostałych badań.

Antygen HBs – interpretacja wyników

W przypadku testu antygenu HBs na wynik nie czeka się długo – zwykle jest on dostępny już następnego dnia. Badanie to jest testem jakościowym, co oznacza, że określa się obecność antygenu HBs lub jego brak. Może więc wskazywać na 2 rezultaty[6]:

  • antygen HBs niereaktywny (ujemny) – co oznacza brak białka wirusa w próbce i tym samym brak zakażenia,
  • antygen HBs reaktywny (dodatni) – wskazujący na wykrycie w pobranej krwi antygenu.

Uzyskanie dodatniego wyniku badania wymaga pilnej konsultacji z lekarzem. Trzeba również zwrócić uwagę na fakt, że wynik fałszywie dodatni może się zdarzyć u kobiet w ciąży oraz w przypadku nieprawidłowego przygotowania próbki krwi do badania. Dlatego lekarz może zlecić ponowne badania.

Także w przypadku wyniku ujemnego może się zdarzyć, że jest on nieprawdziwy. Dzieje się tak w niektórych rzadkich mutacjach wirusa HBV, które sprawiają, że potrzebne dla prawidłowej reakcji serologicznej determinanty antygenowe HBs są nieobecne, przez co nie zachodzi reakcja i test wygląda na negatywny. Również obecność przeciwciał heterotrofilnych może dawać wynik fałszywie ujemny.

Dlatego zwłaszcza przy występujących objawach WZW typu B, pomimo negatywnego rezultatu należy zwrócić się do lekarza prowadzącego w celu dalszej diagnostyki[7].

HBs antygen – cena badania

Koszt badań laboratoryjnych jest uzależniony od wybranej placówki i miejsca, w jakim się znajduje. W klinikach InviMed przykładowa cena badania na HBs antygen wynosi:

  • Warszawa Mokotów – 58 zł,
  • Katowice – 50 zł,
  • Gdynia – 50 zł.

Bibliografia:

  1. LADA, Olivier, BENHAMOU, Yves, POYNARD, Thierry, et al. Coexistence of hepatitis B surface antigen (HBs Ag) and anti-HBs antibodies in chronic hepatitis B virus carriers: influence of “a” determinant variants. Journal of virology, 2006, vol. 80, no 6, p. 2968-2975.
  2. HEMODIALIZ, W. WIELKOPOLSKICH STACJACH. „ZAKAŻENIA WIRUSEM ZAPALENIA WĄTROBY TYPU B.” PRZEGL EPIDEMIOL 62 (2008): 29-37.
  3. LAU, George KK, SURI, Deepak, LIANG, Raymond, et al. Resolution of chronic hepatitis B and anti-HBs seroconversion in humans by adoptive transfer of immunity to hepatitis B core antigen. Gastroenterology, 2002, vol. 122, no 3, p. 614-624.
  4. SIKORA, AGNIESZKA, SIKORA-FUTYMA, A. N. N. A., et LASKOWSKA, MARZENA. BADANIA MIKROBIOLOGICZNE U KOBIET CIĘŻARNYCH-STANDARDY POSTĘPOWANIA. In : Forum Zakażeń. 2020.
  5. FLISIAK, Robert, HALOTA, Waldemar, JAROSZEWICZ, Jerzy, et al. Zalecenia Polskiej Grupy Ekspertów HBV dotyczące leczenia przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B w 2018 roku. Hepatologia, 2018, vol. 18, p. 10-21.
  6. KLAMANN, Janusz et SMIATACZ, Tomasz. Diagnostyka wirusowych zapaleń wątroby w praktyce lekarza pierwszego kontaktu. In : Forum Medycyny Rodzinnej. 2016. p. 66-72.