Test beta HCG

Badanie beta HCG to najpewniejszy sposób potwierdzenia wczesnej ciąży, służący również do jej monitorowania w pierwszych tygodniach od poczęcia. Czasem jednak, zamiast zwiastować dobre wieści, świadczy o toczącym się procesie chorobowym. Kiedy wykonywać test beta HCG i jak interpretować wyniki?

Co to jest beta HCG?

Beta HCG, zwana inaczej gonadotropiną kosmówkową, jest hormonem wytwarzanym w organizmie kobiety już od 6. do 12. dnia od zapłodnienia do końca ciąży. Pozwala więc na wczesne rozpoznanie ciąży. Początkowo hormon ten jest wytwarzany przez trofoblast, czyli zewnętrzną warstwę błony komórkowej zarodka. Po implantacji zarodka w ścianie macicy i przekształceniu ciałka żółtego w łożysko, to właśnie ono przejmuje funkcję wydzielniczą.

To jeden z najważniejszych hormonów w okresie ciąży – podtrzymuje ją i pozwala kontrolować jej przebieg. Początkowo odpowiada za utrzymanie ciałka żółtego, aż do momentu, gdy nie zmieni się ono w łożysko, a na późniejszym etapie ciąży reguluje proces, wytwarzania hormonów steroidowych u płodu. Odchylenia od normy stężenia beta HCG w ciąży mogą świadczyć o nieprawidłowym przebiegu ciąży.

Hormon HCG ma dwie podjednostki – alfa i beta. To właśnie badanie tej drugiej składowej daje najlepsze wyniki we wczesnym diagnozowaniu ciąży, ponieważ jest ono znacznie bardziej czułe niż badanie całościowe HCG.

Po zapłodnieniu poziom tego hormonu wzrasta w bardzo szybkim tempie – w pierwszym trymestrze, jego stężenie podwaja się średnio co 48 godzin. Najwyższe wartości przyjmuje w okolicy 8-10 tygodnia ciąży, by następnie zacząć spadać do mniej więcej 16. tygodnia ciąży, kiedy to stężenie normuje się i pozostaje w miarę stałe, aż do dnia porodu.

Wskazania do wykonania testu beta HCG z krwi

Badanie beta HCG wykonane może być metodą domową lub laboratoryjną. Domowy sposób na oznaczenie stężenia tego hormonu to popularny test ciążowy, który wykrywa beta HCG w moczu. Testy paskowe, mają jednak znacznie mniejszą czułość, a dodatkowo stężenie hormonu w moczu jest o wiele niższe niż we krwi, przez co mogą one nie wykryć ciąży na wczesnym etapie.

Badanie laboratoryjne sprawdza wartości beta HCG we krwi pacjentki, co jest sposobem znacznie pewniejszym, zwłaszcza w bardzo wczesnych stadiach ciąży. Paskowe testy ciążowe zaleca się wykonywać nie wcześniej niż po 14. dniach od zapłodnienia, podczas gdy test laboratoryjny może wskazać ciążę już w 8. dniu od poczęcia^[1].

Badanie na beta HCG wykorzystuje się nie tylko do wczesnego rozpoznania ciąży i jej późniejszej kontroli, ale także:

• w diagnostyce ciąży pozamacicznej^[2],
• dla potwierdzenia samoistnego poronienia^[3],
• w rozpoznawaniu powikłań ciąży,
• jako marker nowotworowy (głównie w przypadku raka jajników).

BHCG wykonuje się również po transferze zarodka, co umożliwia sprawdzenie jego prawidłowego zagnieżdżenia w macicy i w efekcie zwiastuje sukces procedury in vitro.

Testy beta HCG stosuje się też w przypadkach, gdy należy wykluczyć ciążę (np. gdy jest ona przeciwwskazaniem do procedur medycznych).

Normy beta HCG – jak odczytać wyniki?

O ciąży mówi się, gdy stężenie beta HCG przekroczy 5 mlU/ml. Niższe wartości z całą pewnością świadczą o tym, że pacjentka w ciąży nie jest.

Normy beta HCG są zależne od konkretnego tygodnia ciąży i kreują się następująco^[4]:

• do 3. tygodnia ciąży – od 5 do 50 mlU/ml,
• 4. tydzień ciąży – od 5 do 425 mlU/ml,
• 5. tydzień ciąży – od 18 do 7340 mlU/ml,
• 6. tydzień ciąży – od 1080 do 56500 mlU/l,
• 7. do 8. tygodnia ciąży – od 7650 do 229000 mlU/ml,
• 9. do 12. tygodnia ciąży – od 25700 do 288000 mlU/ml,
• 13. do 16. tygodnia ciąży – od 13300 do 254000 mlU/l,
• 17. do 24. tygodnia ciąży – od 4060 do 165400 mlU/l,
• 25. do 40. tygodnia ciąży – od 3640 do 117000 mlU/ml.

Wyniki odbiegające od normy dla danego tygodnia ciąży stanowią wskazanie do pogłębienia diagnostyki prenatalnej, gdyż mogą świadczyć o rozwijających się nieprawidłowościach.

Podwyższony poziom beta HCG nie zawsze jednak świadczy o ciąży. Wysoki poziom tego hormonu przy jednoczesnym braku ciąży może świadczyć o:

• raku jajnika,
• hipogonadyzmie,
• poronieniu,
• ciąży pozamacicznej.

W trakcie ciąży odchylenia od normy poziomu beta HCG mogą z kolei wskazywać na jej nieprawidłowy przebieg.

Stężenie beta-HCG przekraczające normę, może również świadczyć o tak zwanej  „ciąży biochemicznej”^[5], która oznacza poronienie przed upływem 6 tygodni od zapłodnienia, czyli jeszcze zanim dojdzie do implantacji zarodka w ścianie macicy. Ciąże biochemiczne zdarzają się u nawet 70% pacjentek, a znaczna część z kobiet nawet nie zdaje sobie sprawy z tego, że doszło do zapłodnienia.

Zwyczajowo pacjentka dowiaduje się o tym, że była w ciąży biochemicznej, gdy w związku ze spóźniającą się miesiączką wykonuje test ciążowy. Jego wynik jest pozytywny, ale zanim kobieta spotka się z ginekologiem, który zleci badanie krwi na stężenie beta HCG, dochodzi już do poronienia zarodka i znaczącego spadku stężenie tego hormonu.

Dostępność i koszt badania beta HCG

Badanie poziomu stężenia beta HCG można wykonać w dowolnym laboratorium analitycznym. Jeśli pacjentka będzie miała ze sobą skierowanie od ginekologa, test można wykonać bezpłatnie w ramach NFZ.

Cena badania jest uzależniona od polityki cenowej wybranej placówki i miejsca, w jakim się znajduje. Średni koszt wykonania badania beta HCG z krwi mieści się między 35 a 50 złotych.

Najczęściej zadawane pytania o test beta HCG

Test beta HCG budzi wiele emocji ze względu na wiadomość, jaką może zwiastować. Jakie są najczęściej zadawane na jego temat pytania?

Kiedy najwcześniej można zrobić badanie beta HCG z krwi, żeby wykryć ciążę?

Oznaczenie stężenia beta HCG może stwierdzić ciążę już w 10 dni po zapłodnieniu. Jednak lekarze zalecają zaczekać z badaniem do dnia spodziewanej miesiączki. Wtedy wynik jest bardziej miarodajny.

Jaki wynik beta HCG świadczy o ciąży?

Zakłada się, że wynik wyższy od 5 mlU/ml pozwala przypuszczać ciążę. Jednak dla jej potwierdzenia zwykle dodatkowo wykonuje się badanie USG lub powtarza test na beta HCG po 48 godzinach, by sprawdzić, czy jego stężenie wzrasta.

Jak się przygotować do badania HCG?

Krew do wykonania badania poziomu stężenia beta HCG można pobrać o dowolnej porze. Pacjentka nie musi być na czczo.

Co może zafałszować wynik testu na beta HCG?

Podwyższenie poziomu stężenie gonadotropiny kosmówkowej nie zawsze musi oznaczać ciąże. Jednak również niektóre leki mogą podnosić jej wartość. Są to:

• niektóre leki przeciwpsychotyczne (np. chlorpromazyna),
• niektóre antydepresanty (Escitalopram)
• leki stosowane w leczeniu niepłodności (Ovitrelle i Pregnyl).

Również w okresie okołomenopauzalnym obserwuje się wzrost stężenia tego hormonu, który po zakończeniu menopauzy ustala się zwykle na wysok

^[1] CONNOLLY, AnnaMarie, RYAN, David H., STUEBE, Alison M., et al. Reevaluation of discriminatory and threshold levels for serum β-hCG in early pregnancy. Obstetrics & Gynecology, 2013, vol. 121, no 1, p. 65-70.

^[2] SURAMPUDI, Kameswari et GUNDABATTULA, Sirisha Rao. The role of serum beta hCG in early diagnosis and management strategy of ectopic pregnancy. Journal of clinical and diagnostic research: JCDR, 2016, vol. 10, no 7, p. QC08.

^[3] KAŹMIERCZAK, Wojciech, FIEGLER, Patrycja, KAMIŃSKI, Kazimierz, et al. Usefulness of laboratory tests in the contemporary diagnosis of miscarriage. Ginekologia Praktyczna, vol. 12, no 4, p. 16-20.

^[4] SIRIKUNALAI, P., WANAPIRAK, C., SIRICHOTIYAKUL, S., et al. Associations between maternal serum free beta human chorionic gonadotropin (β-hCG) levels and adverse pregnancy outcomes. Journal of Obstetrics and Gynaecology, 2016, vol. 36, no 2, p. 178-182.

^[5] Annan, J. J. K., Gudi, A., Bhide, P., Shah, A., & Homburg, R. (2013). Biochemical pregnancy during assisted conception: a little bit pregnant. Journal of clinical medicine research, 5(4), 269.